Tartı varken kondisyon skoru neye yarıyor?

Tartı sayıyı söylüyor, o sayının çok mu az mı olduğunu söylemiyor. Aynı ırktan iki köpek aynı kiloda olup birinin kas, ötekinin yağ taşıması mümkün; ırk ortalamaları da tek tek hayvanlar için çalışmıyor. Kondisyon skoru vücudun kendisine bakıyor ve ideal kiloyu tartıdan değil dostunun yapısından çıkarıyor.

Kaburgaları nasıl hissetmem gerekiyor?

Elinin tersine bak: parmak kemiklerini deriden ayırt edebiliyorsun ama üstlerinde ince bir doku var. İdeal kondisyonda kaburgalar böyle hissediliyor. Kemikler avuç içi gibi düz geliyorsa üstlerinde fazla yağ var; bileğin sırtındaki gibi çıplak çıkıyorsa yağ hiç yok.

Kedimin karnı sarkıyor, obez mi?

Şart değil. Kısırlaştırılmış kedilerin çoğunda arka bacaklar arasında gevşek bir deri kesesi bulunuyor; boşta sallanıyor ve normal. Bakılacak yer karnın altındaki sıkı yağ yastığı ile kaburgalar. Kaburgalar rahatça hissediliyor ve üstten bel görünüyorsa kedi kilolu değil.

Hedef kiloya ne kadar sürede inmeli?

Köpekte haftada vücut ağırlığının yüzde bir ile ikisi, kedide yüzde yarım ile ikisi güvenli kabul ediliyor. Daha hızlısı kas kaybına yol açıyor; kedide ayrıca karaciğer yağlanması riski var, bu tablo hızlı gelişiyor ve ölümcül olabiliyor. Aç bırakarak kilo verdirmek en tehlikeli yol.

Puanı 4 çıktı, kilo aldırmalı mıyım?

Hayır. Dört ile beş arasının tamamı ideal kabul ediliyor; dört, ideal aralığın ince ucu. Araç bu yüzden tek bir hedef sayı yerine iki puanın karşılığı olan aralığı veriyor ve dört puanda mevcut kiloyu aralığın içinde gösteriyor. Kilo düşmeye devam ediyorsa mesele porsiyon değil, muayene.

Vücut kondisyon skoru

Tartıdaki sayı tek başına dostunun kilolu olup olmadığını söylemiyor: aynı kiloda iki köpekten biri zayıf, öteki obez olabiliyor. Vücut kondisyon skoru ele ve göze bakıyor. Puanı seç; hedef kilo aralığını ve oraya ne kadar sürede gidileceğini gör.

Tür

Şu anki kilo

Evdeki tartıda ölçtüğün değer yeter; hedef kilo bu sayıdan türüyor.

Kondisyon puanı

Hangi puan olduğundan emin değilsen aşağıdaki tabloya bak: kaburgaları elle, beli üstten, karnı yandan kontrol et.

Değerleri gir; sonuç burada çıkacak.

Girdiğin değerler tarayıcından çıkmıyor: bu sayfa sunucuya hiçbir şey göndermiyor, hiçbir şey kaydetmiyor.

Nasıl hesaplanıyor?

Üç kontrol, iki dakika

Puanı gözle değil elle veriyorsun. Tüy kalın olduğunda göz yanılıyor; el yanılmıyor.

Kaburgalar: iki elinin parmaklarını göğüs kafesinin iki yanına koy ve bastırmadan gezdir. İdealde kaburgaları elinin tersindeki parmak kemiklerini hisseder gibi ayırt edebilmelisin — avuç içi gibi geliyorsa fazla yağ var.
Bel: dostun ayaktayken üstten bak. Kaburgaların arkasında içeri giren bir bel görünmeli. Gövde baştan kuyruğa aynı genişlikte gidiyorsa bel silinmiş demektir.
Karın: yandan bak. Göğüsten kasığa doğru yukarı çekilen bir hat olmalı. Hat düzse ya da aşağı sarkıyorsa puan altıdan büyük.

Kedilerde bir ayrıntı var: kısırlaştırılmış birçok kedinin arka bacakları arasında sallanan gevşek bir deri kesesi bulunuyor. Bu kese normal ve tek başına kilo göstergesi değil — bakılacak yer karnın altındaki sıkı yağ yastığı.

Dokuz basamağın karşılığı

Sağdaki sütun hesabın kendisi: her puan ideal kilodan yaklaşık yüzde on saptırıyor.
Puan	Durum	Ne görürsün, ne hissedersin	İdeal kiloya göre
1	Zayıf	Kaburgalar, omurga ve kalça kemikleri uzaktan görünüyor. Elle bulunabilecek yağ yok, kas kaybı belirgin.	İdealin %40 altı
2	Zayıf	Kaburgalar ve kalça kemikleri kolayca görülüyor. Üstlerinde hissedilir yağ yok, kaslar biraz erimiş.	İdealin %30 altı
3	İdealin altında	Kaburgalar elle hemen bulunuyor ve çoğu zaman görünüyor. Omurga tepeleri seçiliyor, bel keskin.	İdealin %20 altı
4	İdeal	Kaburgalar çok ince bir yağ tabakasının altında kolayca hissediliyor. Üstten bel, yandan karın çekilmesi net.	İdealin %10 altı
5	İdeal	Kaburgalar bastırmadan hissediliyor, üstten bakınca kaburgaların arkasında bel var, yandan karın yukarı çekilmiş. Kedide karın yağ yastığı en fazla parmak ucu kadar.	İdeal kilo
6	İdealin üstünde	Kaburgalar hissediliyor ama üstlerinde fazladan bir yağ katmanı var. Bel hâlâ seçiliyor, yalnızca belirginliğini kaybetmiş.	İdealin %10 üstü
7	İdealin üstünde	Kaburgaları bulmak için bastırmak gerekiyor. Bel silinmiş, bel bölgesinde ve kuyruk dibinde yağ birikmiş; kedide karın yuvarlanmış.	İdealin %20 üstü
8	Obez	Kalın yağ yüzünden kaburgalar ancak sert bastırınca bulunuyor. Bel yok, karın çekilmesi yok; kedide karın yağ yastığı sarkıyor.	İdealin %30 üstü
9	Obez	Göğüs kafesi, omurga ve kuyruk dibi yağla kaplı. Boyunda ve bacaklarda da yağ var, karın sarkık ve gergin.	İdealin %40 üstü

Beş durum

Dokuz puan pratikte beş duruma toplanıyor; hangi durumda ne yapılacağı değişiyor.

Zayıf: Kemikler dışarıdan görünüyor ve kas kaybı başlamış. Bu tablo tek başına beslenme sorunu değil, hastalık işareti de olabilir; önce muayene.
İdealin altında: Kaburgalar üstünde hissedilir yağ yok. Biraz kilo alması iyi olur ama sebebi anlaşılmadan porsiyon artırmak, altta yatan bir sorunu geciktirmek olabiliyor.
İdeal: Kaburgalar ince bir yağ tabakasının altında rahatça hissediliyor, üstten bakınca bel, yandan bakınca karın çekilmesi görünüyor. Aranan yer burası.
İdealin üstünde: Kaburgaları hissetmek zorlaşmış, bel silinmeye başlamış. Bu aralıkta verilen kilo hem en kolay veriliyor hem eklem ve şeker sorunlarının önünü kesiyor.
Obez: Kaburgalar kalın yağ altında kaybolmuş, bel ve karın çekilmesi yok. Kilo verme planını veterinerinle kur: bu ağırlıkta mama miktarını göz kararı kısmak kas kaybına yol açıyor.

Puandan hedef kiloya

Ölçeğin sayısal karşılığı şu: beşin üstündeki her puan ideal kilonun yaklaşık yüzde onu kadar fazla ağırlık demek, altındaki her puan aynı kadar eksik. Yedi puanlık on kiloluk bir köpek ideal kilosunun yaklaşık yüzde yirmi üstünde, yani hedefi 8,3 kilo. Dört ile beş puan arasının tamamı ideal kabul edildiği için araç tek bir sayı yerine bu iki puanın karşılığı olan aralığı veriyor. Yüzde on bir yaklaşıklık: bazı kliniklerde her puan yüzde on beşe kadar sayılıyor, dolayısıyla çıkan sayıyı hedefin kendisi değil başlangıç noktası kabul et.

Ne kadar sürede?

Güvenli hız köpekte haftada vücut ağırlığının yüzde bir ile ikisi, kedide yüzde yarım ile ikisi. Kedide alt sınırın daha düşük tutulmasının sebebi ciddi: hızlı kilo kaybı karaciğer yağlanmasını tetikleyebiliyor ve bu tablo ölümcül olabiliyor. Aracın verdiği hafta sayısı bu iki hızın ucundan hesaplanıyor, yani gerçek süre aradaki bir yere düşüyor. Kilo verme mamayı göz kararı kısmakla değil, kalori hesabıyla ve düzenli tartıyla yürüyor.

Kaynaklar

Formül aşağıdaki kılavuzlardan alındı. Sayıyı sorgulamak istersen kaynağın kendisi burada.

Sıkça sorulan sorular

İlgili araçlar

Günlük kalori ihtiyacı hesaplamaDinlenme enerji ihtiyacını bul, durum çarpanıyla günlük kaloriye çevir.

Mama geçiş takvimiYeni mamaya kaç günde ve hangi oranlarla geçileceğini gün gün gör.

Kedi mama miktarı hesaplamaKilosuna ve yaşam durumuna göre günde kaç gram mama gerektiğini bul.